Wat als een burger geen aanvraag meer moet indienen voor een dienst waarop hij gewoon recht heeft? Wat als de overheid zelf weet wanneer ze in actie moet komen?
Terwijl we in Vlaanderen volop praten over AI, automatisering en digitale loketten, is Estland al een hele tijd bezig met een volgende stap. Niet alleen bestaande administratie digitaliseren, maar ze waar mogelijk laten verdwijnen.
Dat verschil is belangrijk.
Een formulier dat vroeger op papier bestond en vandaag online wordt ingevuld, blijft uiteindelijk een formulier. Een aanvraag die digitaal wordt verwerkt, blijft een aanvraag. Estland probeert steeds vaker vanuit een andere vraag te vertrekken. Waarom moet de burger die aanvraag eigenlijk nog doen als de overheid de noodzakelijke gegevens al kent?
Het bekendste voorbeeld is eenvoudig. Wanneer in Estland een kind wordt geboren, kan die gebeurtenis automatisch andere overheidsdiensten activeren. Ouders hoeven niet zelf uit te zoeken op welke ondersteuning ze recht hebben en vervolgens langs verschillende administraties te passeren. De overheid beschikt over de gegevens en kan daarop reageren. Dat is de logica achter wat Estland proactive government noemt.
Daarachter zit een principe dat al veel langer meegaat. Gegevens die de overheid al bezit, moeten niet telkens opnieuw bij de burger worden opgevraagd. Maar dat lukt alleen wanneer administraties, databronnen en toepassingen veilig met elkaar kunnen communiceren. En precies daar komt X-Road in beeld.
25 jaar X-Road. 25 jaar V-ICT-OR.
In 2001 begon Estland met de nationale uitrol van X-Road. Niet één gigantisch centraal overheidssysteem, maar een infrastructuur waardoor autonome systemen en databronnen veilig informatie kunnen uitwisselen.
In datzelfde jaar begon ook het verhaal van V-ICT-OR.
Die parallel maakt deze editie van ManageIT op 10 december bijzonder interessant. We zijn vanuit Vlaanderen jarenlang naar Estland gaan kijken. Deze keer draaien we het om.
Estland komt naar ons.
Met Oleg Shvaikovsky halen we de Estse ervaring naar Antwerpen. Hij is onder meer actief als hoofd van de werkgroep rond AI in het onderwijs bij het Estse Ministerie van Onderwijs en Onderzoek. Op ManageIT kijkt hij niet alleen terug naar wat Estland de voorbije 25 jaar heeft opgebouwd, maar vooral naar wat daarna komt. Want ook Estland is niet klaar.
Het land zet vandaag verder in op proactieve dienstverlening, AI in overheidsdiensten en diensten die steeds minder afhankelijk worden van de administratieve structuur achter de schermen. In 2026 werd met Eesti.ai bovendien een nationaal initiatief opgezet om AI breder en structureler ingang te doen vinden in economie, onderwijs én publieke dienstverlening.
Maar misschien is de interessantste les net dat AI daar niet als vertrekpunt wordt genomen.
Een digitale overheid wordt niet plots slimmer omdat we boven op tientallen losstaande toepassingen een AI-laag leggen. AI heeft betrouwbare data nodig. Systemen moeten met elkaar kunnen spreken. Identiteiten, rollen en verantwoordelijkheden moeten duidelijk zijn. En gegevens moeten kunnen bewegen zonder dat de overheid de controle erover verliest.
Eerst de fundamenten. Dan de intelligentie erbovenop.
Dat klinkt misschien minder spectaculair dan de zoveelste AI-demo, maar het bepaalt wel of die technologie binnen enkele jaren werkelijk iets verandert.
En wat als we Estland naast Vlaanderen leggen?
Dat wordt misschien het interessantste moment. Na zijn keynote leggen we Oleg Shvaikovsky de Vlaamse realiteit voor. Niet met de bedoeling Estland te kopiëren. Vlaanderen is Estland niet. We hebben een andere bestuurlijke structuur, een andere schaal, een andere historiek en een sterk uitgebouwde leveranciersmarkt.
Wat ziet iemand met 25 jaar Estse digitale ervaring wanneer hij naar onze lokale digitale overheid kijkt? Welke keuzes zouden zij vandaag opnieuw maken? Welke niet? En welke principes hebben ondertussen verschillende generaties technologie overleefd?
Daarover gaan we op ManageIT in gesprek. Want na 25 jaar digitalisering wordt het misschien tijd om onszelf een ongemakkelijke vraag te stellen.
Als we vandaag opnieuw mochten beginnen, zouden we onze digitale lokale overheid dan opnieuw bouwen zoals ze vandaag is?
Estland heeft daar alvast 25 jaar praktijkervaring mee.
Op 10 december brengen we die ervaring naar Vlaanderen.
ManageIT 2026 – Coalition of the Doing
10 december 2026
Hilton Antwerpen
25 jaar V-ICT-OR.
25 jaar X-Road.
-/-
KLIK HIER naar de ManageIT 2026 eventpagina, alle keynotes zijn reeds gekend.
KLIK HIER naar het partnerdossier en bestelformulier beschikbaar voor bedrijfsleden en private sector. Zet je producten en diensten in de kijker.